Mamy przyjemność poinformować, że Warszawski Instytut Inicjatyw Strategicznych przygotował „Raport o sytuacji społeczno-politycznej Polski i jej bezpieczeństwie z uwzględnieniem kontekstu europejskiego”. Dokument ten poświęcony został przeglądowi najważniejszych zagadnień z ostatnich kilku lat dotyczących bezpieczeństwa wewnętrznego i międzynarodowego Polski, a także opisowi szerokiego spectrum zjawisk społecznych i politycznych wpływających na ogólną pozycję naszego kraju, tak sytuacji politycznej, jak i gospodarczej z oczywistym przełożeniem na czynniki społeczne i ich opinię. Dodatkowe uzupełnienie stanowiło przedstawienie kontekstu europejskiego, w tym perspektyw pogłębiania współpracy obronnej w Unii Europejskiej oraz porównania Polski z innymi krajami członkowskimi w zakresie głównych wskaźników makroekonomicznych i społecznych.

W pierwszej kolejności przedstawione zostało podłoże teoretyczne, scharakteryzowane zostały typologie głównych zagrożeń dla bezpieczeństwa państwa – zarówno w wymiarze międzynarodowym, jak i wewnętrznym. Dodatkowo przedstawione zostały również elementy zaliczane do zjawiska tzw. sekurytyzacji, w tym aspekt bezpieczeństwa energetycznego, ekologicznego, finansowego, społecznego i informatycznego – zjawiska pomijane w klasycznych badaniach nad bezpieczeństwem z okresu do lat 80. XX wieku, a obecnie mające coraz większy wpływ na nie, zwłaszcza w krajach rozwiniętych.

Jako pierwszy z obszarów tematycznych, poruszone zostało bezpieczeństwo wewnętrzne Polski. W tej części analizowane były zarówno dane dotyczące przestępczości i zagrożeń dla bezpieczeństwa, jak i ich percepcji w oczach Polaków – w tym elemencie podstawę stanowiły badania opinii publicznej dotyczące między innymi kwestii terroryzmu, migracji czy bezpieczeństwa w społeczności lokalnej. Wyniki badań zestawione były z wiekiem, płcią, miejscem zamieszkania i orientacją polityczną respondentów.  Do głównych wniosków z tej części można zaliczyć zmniejszanie się ogólnej skali przestępczości w naszym kraju (mimo wzrostu w niektórych kategoriach, w tym np. niestety w liczbie gwałtów oraz przywłaszczeń i wyłudzeń), wzrost wykrywalności przestępstw, spadek odsetka osób uważających zagrożenie terroryzmem w Polsce za realne oraz wzrost liczby Polaków pozytywnie oceniających przygotowanie naszych służb do zapobiegania zagrożeniom terrorystycznym.

Druga część poświęcona została przyszłości europejskiej współpracy obronnej oraz polskiemu członkostwu w NATO. Jako pierwsze omówione zostały główne dokumenty o charakterze strategicznym przyjmowane przez Unię Europejską w ostatnim czasie, w tym Strategia Globalna UE z 2016 roku czy Biała księga o przyszłości europejskiej obronności z 2017 roku. Uzupełnieniem tego było omówienie kontekstu strategicznego współpracy obronnej w ramach UE, a szczególnie współpracy z NATO, a także nowych inicjatyw w tym zakresie, takich jak PESCO, Europejski Plan Działań na rzecz Obronności, czy Europejski Fundusz Obronny. Po takim przeglądzie zauważalny staje się fakt wzrostu aktywności Unii w tym zakresie w ostatnich latach, ale z drugiej strony trzeba mieć na uwadze, że historia integracji europejskiej widziała już równie śmiałe inicjatywy w przeszłości i często kończyły się one fiaskiem. Szerokie spectrum zainagurowanych działań i ich mocne podłoże polityczne pozwalają jednak zakładać, że europejska współpraca obronna wejdzie w najbliższym czasie na nowy poziom – Polska musi natomiast bardzo szybko odnaleźć odpowiednią dla siebie pozycję w tych nowych okolicznościach.

Niewątpliwie jednak głównym filarem polskiej obronności pozostaje członkostwo w NATO i dlatego też podjęto się zadania opisania głównych korzyści z niego płynących. Zaliczyć do nich można nie tylko uczestniczenie w systemie kolektywnej obronny i gwarancje artykułu 5 Traktatu Północnoatlantyckiego, ale również wzrost poziomu interoperacyjności z siłami zbrojnymi naszych sojuszników (a co za tym idzie także wzrost faktycznych możliwości współpracy i uczestniczenia w działaniach międzynarodowych sprzyjających realizacji polskich interesów narodowych), polepszenie poziomu wyszkolenia i wyposażenia Sił Zbrojnych RP (SZ RP), istotne inwestycje infrastrukturalne czy wreszcie wzrost prestiżu międzynarodowego Polski. W tej części raportu przenalizowane zostały także najważniejsze postanowienia szczytu NATO w Warszawie w 2016 roku oraz zaangażowanie SZ RP w misje i operacje Sojuszu – już na pierwszy rzut oka widać, że udział ten był i jest znaczący, a Polska jest jednym z tych krajów, które szczególnie dbają o manifestowanie swojego zaangażowania i woli wsparcia innych sojuszników. Na zakończenie tej części omówione zostały wyniki badania opinii publicznej dotyczącego stosunku Polaków do NATO i stacjonowania wojsk sojuszniczych w naszym kraju. Wśród głównych wniosków z tego badania można wskazać: mocne poparcie ponad 80 procent Polaków dla członkostwa w Sojuszu, przekonanie ponad połowy naszych rodaków o wiarygodności gwarancji natowskich oraz poparcie około dwóch trzecich dla stacjonowania sił NATO w Polsce. Chociaż mocne poparcie polskiego społeczeństwa dla członkostwa w Sojuszu było zauważalne przez cały okres od 1999 roku, to jednak aż tak duży odsetek w tych trzech grupach odnotować możemy dopiero po rosyjskiej agresji na Ukrainie w 2014 roku, co pokazuje jak głębokie skutki dla całego regionu ma wojna na wschodzie Ukrainy.

W następnej części przedstawiona została struktura i podstawy prawne polskich wydatków obronnych, a także liczebność Sił Zbrojnych RP i ich zaangażowanie w misje oraz operacje poza granicami kraju. W roku 2018 zauważalny był istotny wzrost liczby personelu wojskowego w SZ RP związany przede wszystkim z procesem formowania Wojsk Obrony Terytorialnej. Na podobnym, stosunkowo niskim liczebnie poziomie utrzymywało się natomiast zaangażowanie naszego wojska poza granicami Państwa (około 1500 żołnierzy i pracowników wojska). Zaznaczony został również fakt, że pomimo wysokich procentowych nakładów na obronność nadal wskaźnik wydatków obronnych na jednego żołnierza pozostaje znacząco poniżej średniej natowskiej i jest niemal czterokrotnie niższy niż w Stanach Zjednoczonych. Przeanalizowane zostały również dane dotyczące globalnych wydatków na zbrojenia – w ostatnich latach ponownie mamy do czynienia z ich wzrostem, który napędzają głównie kraje azjatyckie i w pewnym stopniu również państwa Europy Środkowo-Wschodniej z Polską jako jednym z liderów w tym zakresie.

Co ciekawe jak pokazują badania opinii publicznej Polska znajduje się w czołówce państw NATO, gdzie obywatele uważają, że należy nadal zwiększać wydatki na zbrojenia – krok taki popiera ponad połowa obywateli naszego kraju. Dla porównania w Hiszpanii jest to zaledwie 14 procent. Takie wyniki mogą wynikać z faktu, że nadal znacząca większość naszych obywateli uważa SZ RP za niewystarczająco wyposażone w odpowiedni sprzęt i uzbrojenie wojskowe (chociaż ten odsetek zmalał o kilkanaście punktów procentowych w ostatnich kilku latach). Nie jako w opozycji do tego trendu stoją jednak wyniki innych badań wskazujących na malejące poparcie dla zawodowych sił zbrojnych – coraz większy odsetek Polaków jest zwolennikiem powrotu do obowiązkowego poboru wojskowego, jako rozwiązania lepiej służącego bezpieczeństwu Polski. Z drugiej jednak strony większość Polaków nie jest zainteresowana udziałem w ochotniczych formach szkoleń i przygotowań obronnych. Tło dla tych wszystkich zagadnień stanowi pytanie odnośnie tego czy obecnie istnieje zagrożenie dla niepodległości Polski. Okres od 1991 do 2014 roku to czas, kiedy przygniatająca większość naszych rodaków nie widziała takiego zagrożenia – sytuacja uległa nagłej zmianie po wydarzeniach na wschodzie Ukrainy (tuż po rosyjskiej agresji wskaźnik osób widzących takie zagrożenie przewyższył na krótki okres liczbę tych uważających, że nasza niepodległości nie jest zagrożona). Obecnie chociaż odsetek osób niedostrzegających niebezpieczeństwa dla niepodległości ponownie jest wyższy niż tych dostrzegających, to różnica wynosi zaledwie kilka punktów procentowych. Jak w tym wszystkim wygląda poparcie dla formowania Wojsk Obrony Terytorialnej? Proces ten popiera niecałe 50 procent badanych (przy około 25 procentach przeciwników), ale trzeba zaznaczyć, że rozkład ten jest mocno skorelowany z sympatiami politycznymi – idee WOT wspierają przede wszystkim wyborcy PiS-u i Kukiz’ 15.

Bardzo ważnym elementem składowym bezpieczeństwa Polski w obecnych czasach jest energetyka – i to właśnie tej tematyce poświęcono kolejną część raportu. Oprócz omówienia obecnego miksu energetycznego naszego kraju przeanalizowano także możliwe kierunki zwiększania niezależności w tym zakresie. Oprócz już obecnie realizowanych projektów (takich jak Baltic Pipe i Gazoport w Świnoujściu) starano się także określić perspektywy rozwoju różnych form energetyki odnawialnej oraz jądrowej. Temu ostatniemu zagadnieniu poświęcono szczególnie dużo uwagi, ponieważ projekt pierwszej polskiej elektrowni atomowej nadal jest w powijakach i przyszłość tego przedsięwzięcia nie jest pewna – a może ona w znacznym stopniu wpłynąć na sytuację Polski w zakresie bezpieczeństwa energetycznego. Dlatego też podjęto się próby oceny najważniejszych plusów i minusów takiej inwestycji. Niewątpliwie największym wyzwaniem związanym z budową elektrowni atomowej są pieniądze – koszt jednego reaktora może sięgnąć nawet około 20 mld PLN i stąd dużo miejsca w raporcie poświęcono różnym praktykowanym na świecie modelom finansowania inwestycji tego typu. Dodatkowo konieczne byłoby nawiązanie współpracy z jednym z krajów posiadających odpowiednie technologie – w wypadku Polski mówi się głównie o Francji lub Korei Południowej. Jeżeli chodzi o poparcie społeczne dla takiego projektu, to wacha się ono zależenie od formuły prowadzonych badań i okresu, ale można przyjąć, że istnieje chwiejna równowaga w tym zakresie pomiędzy przeciwnikami i zwolennikami budowy elektrowni. Zagadnienie budowania niezależności energetycznej wiążę się także z polityką klimatyczną i potrzebą ograniczenia emisji CO2 przez Polskę – tutaj zdecydowana większość Polaków nie ma wątpliwości, że zmiany klimatu stanowią zagrożenie i że istnieje silna potrzeba wdrażania działań mających na celu zatrzymanie tego procesu (wskaźniki te rosną sukcesywnie od kilku lat). Prawie dwie trzecie obywateli jest zdania, że mogłaby swoimi działaniami również przyczynić się zmniejszenia emisji szkodliwych substancji do atmosfery. Wskazuje to na dwie ważne potrzeby: zmniejszenia udziału węgla i ropy naftowej w polskim miksie energetycznym (jako dwóch najbardziej szkodliwych dla środowiska źródeł energii) oraz zmiany podejścia obywateli, którzy poprzez używanie nieodpowiednich paliw, a także przestarzałe systemy grzewcze przyczyniają się istotnie do zanieczyszczania powietrza.

Najlepszym podsumowaniem rozważań zawartych w raporcie jest wynik badania opinii publicznej, w którym zadano pytanie o to jak oceniasz ogólny kierunek zmian w Polsce. Na początku zeszłego roku dokładnie po 39 procent respondentów oceniało, że idą one w dobrym i złym kierunku, a aż 22 procent nie było w stanie lub nie chciało tego oceniać, co pokazuje, że chociaż pod wieloma względami sytuacja życiowa Polaków polepsza się rokrocznie, to jednak nadal pozostają obszary, w których należy dokonać istotnych, ale przemyślanych zmian: np. w zakresie polityki społecznej czy reagowania na zanieczyszczenie powietrza. Cieszyć powinien natomiast wzrost przekonania o odpowiednim przygotowaniu naszego państwa w kontekście różnego typu zagrożeń dla bezpieczeństwa narodowego i wewnętrznego – chociaż również tutaj nadal wiele pozostaje do zrobienia, np. w zakresie modernizacji technicznej SZ RP.

Pełny raport znajdą Państwo pod tym linkiem.

 

Opracował: Antoni Pieńkos

 
trojkat szary
KONTAKT

WARSZAWSKI INSTYTUT
INICJATYW STRATEGICZNYCH

ul. Hoża 41/5B, 00-681 Warszawa
telefon: +48 22 696 25 12, +48 783 558 950
e-mail: biuro@wiis.org.pl
KRS: 0000651459    NIP: 7010640064    REGON: 366037554
Nr rachunku: 82 1750 0012 0000 0000 3573 5755

KONTAKT DLA MEDIÓW

e-mail: media@wiis.org.pl
telefon: +48 793 411 031


facetwit

 


 

STATUT FUNDACJI

 

PARTNERZY

logo stratfor          Logo WBNiL             TS            logocw n0iRdjL